ศัพท์สังคีตที่คนไทยควรรู้เกี่ยวกับดนตรีไทย

ในกลุ่มของดนตรีไทยนั้น จะมีศัพท์ที่เอาไว้ใช้เรียกเพื่อให้เข้าใจกันในระหว่างนักดนตรี หรือถ้าพูดแบบบ้านๆ ก็ไม่ต่างจากศัพท์เทคนิคเฉพาะนั่นเอง โดยเราเรียกว่า “ศัพท์สังคีต” เป็นคำที่ใช้พูดกันตั้งแต่สมัยโบราณ จนถึงทุกวันนี้ก็ยังคงอนุรักษ์เอาไว้อยู่ สำหรับคนที่ต้องการจะเรียนรู้ในการเล่นดนตรีไทย หรือศึกษาเกี่ยวกับเครื่องดนตรีไทย จำเป็นจะต้องรู้ศัพท์เหล่านี้เสียก่อน

ศัพท์สังคีตที่ใช้กันเป็นประจำ

1.กวาด เป็นวิธีที่ใช้เล่นเครื่องดนตรีประเภทตี เช่น ระนาดเอก หรือ ฆ้อง โดยจะเรียกว่าการกวาด มีการไล่ระดับเสียงจากต่ำ ไปจนถึงเสียงสูง

2.คลอ คือ การเล่นดนตรีให้เข้าทำนองกับเสียงของผู้ขับร้อง โดยจะเล่นไปพร้อมๆ กัน นอกจากนี้ยังมีการ “เคล้า” จะคล้ายกันตรงที่เล่นไปพร้อมกัน แต่จะมีทำนองเป็นของตัวเอง ร้องก็ส่วนร้อง ดนตรีก็ส่วนดนตรี เพียงแต่ต้องยึดตามจังหวะเนื้อเพลงที่กำหนด

3.จน เป็นคำที่ใช้เรียกฝ่ายที่แพ้ หรือ “จนมุม” ในการต่อสู้ระหว่างศิลปิน ฝ่ายใดที่ไม่สามารถบรรเลงเพลงได้ดีกว่าอีกฝ่าย จะเรียกว่าเป็นฝ่ายที่ “จน” หรือก็คือแพ้แล้วนั่นเอง

4.เดี่ยว คือการเล่นเครื่องดนตรีประกอบสาย อย่างเช่น จระเข้ ซออู้ หรือซอด้วง

5.เพลงตับ คือเพลงที่บรรเลงต่อเนื่องเป็นชุด แบ่งออกเป็น 2 ชนิด คือ “ตับเพลง” จะเน้นความกลมกลืนของทวงทำนอง และ “ตับเรื่อง” จะเน้นความต่อเนื่องของเรื่องราว

6.เถา เป็นเพลงเดียวกัน แต่แบ่งออกเป็นชั้น ตั้งแต่ 1 – 3 ชั้น โดยจะร้องติดต่อกันโดยไม่เว้นระยะ

7.คร่อม คำนี้แปลความหมายได้ตรงตัว ก็คือการเล่นเพลงคร่อมจังหวะ เกิดจากความไม่ได้ตั้งใจ ทำให้เสียงที่บรรเลงออกมานั้นเพี้ยน

8.ครวญ เป็นการร้องที่ใช้เสียงเอื้อน ใช้เพื่อสื่อถึงอารมณ์โศกเศร้าเสียใจ หลังจากจบครวญแล้ว ส่วนใหญ่จะตามมาด้วยการบรรเลงของปี่พาทย์

9.เนื้อ คือ “เนื้อร้อง” สำหรับใช้เป็นถ้อยคำสำหรับขับร้อง

10.ลูกล้อลูกขัด เป็นวิธีบรรเลงแบบแบ่งกันเล่น โดยจะแบ่งเป็น “พวกหน้า” กับ “พวกหลัง” ผลัดกันบรรเลงทำนองเป็นวรรคสั้น หรือยาว ถ้าเกิดพวกหน้าเกิดเล่นเพี้ยนขึ้นมาจะเรียกว่า “ลูกล้อ” กลับกันถ้าพวกหลังเพี้ยน จะเรียกว่า “ลูกขัด” บางครั้งก็เกิดเพี้ยนกันทั้งหน้าหลัง ก็เรียกเต็มๆ ว่า “ลูกล้อลูกขัด”

จะเห็นว่าศัพท์สังคีตนั้น มีอยู่เยอะพอสมควร แต่มันก็ไม่ได้จดจำได้ยากแต่อย่างใด เพราะคำที่ใช้ก็มีความหมายในตัวของมันอยู่แล้ว ครั้งหน้าที่คุณเห็นคำเหล่านี้ คุณจะนึกได้ทันทีวันมันหมายถึงอะไร หากสนใจที่จะเรียนรู้เกี่ยวกับดนตรีไทยให้มากขึ้นกว่านี้ ก็ลองอ่านบทความอื่นๆ จากเว็บของเราได้เลย