เครื่องดนตรีไทย ประเภทสี มีแบบไหนกันบ้าง

What-are-the-types-of-traditional-Thai-musical-instruments-news-site

เครื่องดนตรีประเภทสี ถือเป็นเครื่องดนตรีไทยที่นิยมเล่นกันมาจนถึงยุคปัจจุบันนี้ หลักๆ สามารถแบ่งออกเป็น 3 ชนิด ได้แก่ ซอด้วง ซอสามสาย กับซออู้ นอกจากนี้ยังมีอีกชนิดหนึ่งที่เรียกว่า สะล้อ เป็นเครื่องดนตรีที่มีความเรียบง่าย มีเพียงแค่ 2 – 3 สาย ส่วนใหญ่ทำมาจากไม้ หรือกะลามะพร้าว อาจะส่วนประกอบอื่นๆ ทำมาจากงาช้าง โดยประกอบไปด้วยลูกบิดเพื่อใช้ปรับแต่งความตึงของสาย ไม้ที่ถูกนำมาใช้ทำสะท้อนั้น มักจะเป็นไม้เนื้อแข็งพิเศษ เช่น ชิงชัน หรือ ไม้ประดู่ แต่ด้วยความที่เป็นไม้ที่หายาก ทำให้มีราคาแพงมากจึงนิยมหาไม้ชนิดอื่นๆ มาใช้แทน เช่น ไม้แดง หรือไม้สัก ในปัจจุบันสะล้อถูกพบว่านำสายกีตาร์มาปรับใช้อีกด้วย นอกจากนี้ยังมีการนำสายอื่นๆ มาประยุกต์ใช้อีกหลายชนิด รวมถึงสายไวโอลีนด้วยเช่นกัน เรามาลองดูเครื่องสีหลัก 3 อย่างของไทยกันต่อว่ามีลักษณะเป็นอย่างไร รวมถึงรูปแบบเสียงจากประเภทต่างๆ

1.ซ้อด้วง

เป็นเครื่องดนตรีไทยที่ให้เสียงแหลม ตั้งชื่อตามลักษณะของเครื่องที่คล้ายกับแมลงปีกแข็งชนิดหนึ่งที่เรียกว่า ด้วง โดยส่วนประกอบหลักของซ้อด้วงประกอบไม้ที่มีลักษณะเหมือนกระบอกไม้ไผ่ แต่ทำมาจากไม้เนื้อแข็ง ในสมัยก่อนนิยมนำงาช้างมาทำ เสียงที่จะขึ้นอยู่กับวัสดุที่นำมาใช้ ซึ่งจะแบ่งออกเป็น เสียงนุ่ม เสียงกลม หรือเสียงแหลม ด้านหน้ากระบอกเป็นรูกลวง ซึ่งจะต้องนำวัสดุมาขึงเพื่อปิดรู โดยวัสดุที่นิยมเอามาใช้ขึงคือหนังงู เช่น หนังงูเหลือม หรืออาจเป็นหนังสัตว์อื่นๆ เช่น หนังวัว หรือ หนังแพะ ในขณะที่หลายคนใช้กระดาษวาวมาปิดทับกันหลายๆ ชั้น ส่วนประกอบที่สำคัญอีกชิ้นคือ ‘คันซอ’ ซึ่งมักทำมาจากงาช้าง มีความกลมยาว โดยกระบอกจะแบ่งออกเป็น 2 ช่วง มีลูกบิด 2 ลูก เพื่อใช้ร้อยสายซอ โดยสามารถจัดขึงสายให้ตึงได้ตามความต้องการ สำหรับลูกบิดบนจะใช้ปรับสายเสียงต่ำ หรือที่เรียกว่าเสียงทุ้ม ในขณะที่ลูกบิดล่างใช้สำหรับปรับเสียงสูง

2.ซอสามสาย

เป็นเครื่องดนตรีไทยโบราณ ให้เสียงที่มีความไพเราะมากกว่าซอชนิดอื่นๆ ในอดีตถือเป็นเครื่องดนตรีชั้นสูงที่มักเล่นเฉพาะในราชสำนัก โดยมีส่วนประกอบสำคัญได้แก่ กะโหลก ซึ่งมักทำมาจากกะลามะพร้าวที่นำไปตัดตามแนวขวาง นิยมใชหนังวัว หรือหนังสัตว์ต่างๆ มาใช้ปิดทับขอบกะลาให้พอดี สำหรับคันซอนั้นแบ่งออกเป็น 3 ส่วน ได้แก่ ทวนบน ทวนกลาง และทวนล่าง ด้ามจับมีลูกบิดอยู่ 3 ตัว ได้แก่ลูกบิดล่างที่ใช้ปรับสายเอก ลูกบิดบนใช้สำหรับปรับสายกลาง ส่วนลูกบิดทางซ้ายใช้สำหรับปรับเสียงทุ้ม ส่วนวัสดุที่นำมาใช้ทำสายสอนั้น เป็นไหมฟั่นเหมือนกับซอชนิดอื่นๆ เพื่อให้เสียงมีความกังวาน ตัวหย่องจึงทำมาจากไม้ บางครั้งก็ทำมาจากงาช้างที่เหลาให้คล้ายกับคันธนู

3.ซออู้

เป็นเครื่องสีที่ใช้กะโหลกจากกลามะพร้าว โดยจะนำมาตัดตามแนวยาวเพื่อใช้สำหรับอุ้มเสียง ด้านหน้าจะใช้หนังสัตว์มาขึง เพื่อช่วยสร้างเสียงที่มีความไพเราะ ส่วนใหญ่มักขึงพวกหนังของวัว เพราะเป็นวัสดุที่หาง่าย คันชักทำจากไม้ โดยด้านบนมีลูกบิดที่ใช้สำหรับปรับแต่งความตึงของสาย วัสดุที่นำมาใช้ทำสายสอคือ ‘ไหมฟั่น’ ในอดีตเราจะเห็นเครื่องซออู้มีการแกสลักด้วยลวดลายสวยงามอย่างมาก ซึ่งหาพบได้ยากแล้วในปัจจุบัน ซออู้นิยมเล่นกันในวงปีพาทย์ ให้เสียงที่ทุ้มต่ำ เชื่อว่านำเข้ามาใช้ในสมัยกรุงศรีอยุธยา ภายหลังได้มีการฟื้นฟูขึ้น โดยกรมศิลปากร ซึ่งได้จัดให้มีการแสดงปีพาทย์ร่วมกับซออู้ด้วยเป็นครั้งคราว