ศิลปะขอมบนแผ่นดินไทย คุณค่าที่มากกว่าความเก่า

Khmer-art-on-the-Thai-land-news-site

คำว่าขอมนั้นในสมัยก่อนคนเราเชื่อว่ามันเป็นภาษาเขมร ด้วยความเคยชินทำให้คนเราพูดเร็วจนเพี้ยนกลายเป็น “ขอม” อย่างที่ทุกคนรู้จักกันในปัจจุบัน ซึ่งก็เป็นเพียงข้อสันนิฐานที่ยังไม่มีหลักฐานยืนยัน สำหรับความหมายของคำนี้คือ “ใต้” จากหลักฐานทางประวัติศาสตร์ทำให้เราทราบว่า “ขอม” ในอดีตเป็นอาณาจักรที่รุ่งเรืองมากอย่างมากในช่วงศตวรรษที่ 6 มีพื้นที่ปกครองทั่วกัมพูชา และอาจแผ่มาถึงในสยามด้วย ผู้เชี่ยวชาญได้แบ่งออกเป็น 3 ยุคใหญ่ ประกอบไปด้วย ยุคก่อนพระนคร, ยุคพระนคร และยุคหลังพระนคร เป็นยุคสุดท้ายที่ถือเป็นจุดสิ้นสุดของอาณาจักรขอมในพุทธศตวรรษที่ 19

ระยะเวลากว่าเจริญรุ่งเรืองมากว่าหลายร้อยปี ทำให้ขอมได้พัฒนาในด้านศิลปะและวัฒนธรรมที่มีความสวยงามอย่างมาก ไม่ว่าจะเป็นวัดวาอารามหรือปราสาทเก่าแก่ เนื่องจากขอมได้ทำการค้ากับต่างชาติมากมาย โดยเฉพาะกับทางประเทศอินเดีย ทำให้วัฒนธรรมของขอมได้รับอธิพลจากอินเดียมาไม่น้อย ในระหว่างนี้เองที่ศาสนาฮินดูเริ่มเข้ามามีบทบาทกระทั่งขอมได้เปลี่ยนไปนับถือมหายานแทน ความเจริญทางการค้าและวัฒนธรรมทำให้อิทธิพลของอาณาจักรขอมได้แผ่อิทธิผลไปทั่วอาณาจักรใกล้เคียง นั่นรวมถึงอาณาจักรสยามของเราด้วยเช่นกัน

อิทธิพลของขอมเริ่มแผ่เข้ามาสู่ประเทศไทยในพุทธศตวรรษที่ 12 ในช่วงสมัยของอาณาจักรอิศานปุระ ด้วยการเผยแพร่ผ่านทางศาสนาหลักทั้งสองที่มีผู้ศรัทธามากที่สุด ได้แก่ ศาสนาฮินดู และศาสนามหายาน นับตั้งแต่นั้นเป็นต้นมาบรรพบุรุษของเราก็ได้นำศิลปะของทั้งสองมาผสมผสานรวมเป็นศิลปะแขนงใหม่ สืบทอดมาจนถึงสมัยกรุงสุโขทัย ตลอดจนถึงรัตนโกสินทร์ เรายังคงเห็นได้ถึงความคล้ายคลึงในด้านปติมากรรมที่มีกลิ่นอายของขอมโบราณ ถ้าจะยกตัวอย่างที่เห็นได้ชัดเจนสุดคือ “พระปรางค์สสามยอด” ถูกสร้างขึ้นตามความเชื่อของศาสนาฮินดูเพื่อใช้ประดิษฐานเทวรูป จนกระทั่งศาสนาพุทธเข้ามาแทนที่จึงเปลี่ยนไปใช้เป็นประดิษฐานพระพุทธรูปแทน

news-Khmer-art-on-the-Thai-land-site

ไทยไม่เคยเป็นเมืองขึ้นหรือถูกปกครองโดยขอม

หลายคนมีความเชื่อว่าสถาปัตยกรรมทั้งหลายล้วนถ่ายทอดผ่านการเป็นเมืองขึ้นมาก่อน ซึ่งมันไม่ใช่ความคิดที่ถูกต้องนัก ถึงแม้ว่าจะมีสิ่งปลูกสร้างแบบศิลปะขอมที่ไหนไม่ได้หมายความว่าจะถูกปกครองโดยเจ้าของศิลปะชนิดนี้มาก่อน ในสมัยก่อนชาติ แต่แท้จริงแล้วเป็นคนท้องถิ่นเองที่สร้างขึ้นมาเลียนแบบ ด้วยความสวยงามอันเป็นเอกลักษณ์ในสถาปัตยกรรมขอมทำให้คนผู้เกิดความชื่นชอบ จนหยิบนำมาใช้สร้างสรรค์ผลงานที่มีลักษณะเดียวกันอย่างเช่น ปราสาทเมืองสิงห์ ของจังหวัดกาญจนบุรีที่ผู้สร้างไม่ใช่ขอม แต่เกิดจากฝีมือของชนพื้นบ้านในสมัยนั้นเป็นผู้สร้างขึ้นมาเป็นต้น