มาทำความรู้จักกับตัวพระในนาฏศิลป์โขน

โขน เป็นศิลปะการแสดงนาฏศิลป์ของไทยที่มีมาช้านานตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยา ที่มาของคำว่าโขนนั้นมาจากใดไม่ทราบแน่ชัด แต่ที่เป็นหลักฐานปรากฏให้เห็นเป็นตัวหนังสือก็คืออยู่ในวรรณกรรมเรื่องลิลิตพระลอ ตอนหนึ่งว่า “ขยายโรงโขนโรงรำ ทำระทาราวเทียน” อีกทั้งมีบันทึกอยู่ในหนังสือของต่างประเทศโดยบรรยายถึงโขนว่า เป็นศิลปะที่งดงามของไทยตั้งแต่สมัยของสมเด็จพระนารายณ์มหาราช การแสดงโขนนั้นมีการประยุกต์มาจากละครใน โดยเปลี่ยนแปลงที่ทำนองเพลง ท่ารำ และตัวแสดงที่มีเพิ่มขึ้น เรียกได้ว่าโขนเป็นการนำเอาศาสตร์และศิลป์จากศิลปะหลายแขนงมารวมกัน เช่น นำการแต่งตัวบางอย่างมาจากชักนาคดึกดำบรรพ์ ท่ารำในการต่อสู้ ตลอดจนท่าไหว้ครูมาจากกระบี่กระบอง เป็นต้น การแสดงโขนนั้นผู้แสดงจะมีหัวโขนมีลักษณะตามตัวที่ตนเล่นสวมครอบคลุมจากหัวจนถึงคอ บริเวณดวงตาจะเจาะรูไว้เพื่อให้มองเห็น แล้วแสดงการร่ายรำตามบทบาทที่ตนได้รับ โดยตัวละครในโขนนั้นจะมีทั้งหมด 4 ประเภท ได้แก่ พระ นาง ยักษ์ และตัวลิง ซึ่งวันนี้เราจะพาไปรู้จักกับตัวพระในโขนกันว่ามีบทบาท เสื้อผ้าการแต่งกายอย่างไรบ้าง

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ตัวพระ เป็นตัวละครที่เป็นมนุษย์ทั้งหญิงชาย รวมไปถึงเหล่าเทพเทวา เช่น พระอิศวร พระนารายณ์ พระพรหม พระพรต พระลักษณ์ พระราม เป็นต้น ซึ่งในปัจจุบันจะนิยมสวมเป็นเพียงหัวชฎาเปิดหน้า ไม่ได้สวมหัวโขนปิดหมดเช่นสมัยโบราณแต่กาลก่อน โดยมีความแตกต่างอยู่ที่ยอดของชฎาที่แสดงให้เห็นถึงตัวละครแต่ละตัว เช่น หากเป็นตัวพระพรหม ยอดชฎาก็จะมีพระพักตร์สี่ด้าน เป็นต้น ส่วนผู้ที่จะได้รับบทเป็นตัวพระนั้นจะเลือกสรรใบหน้ารูปร่างตามวรรณคดีไทยที่กล่าวไว้ว่า ตัวพระต้องรูปลำคอระหง ไหล่กว้าง อกสามศอก ลำตัวและเอวเรียวลงมา ส่วนใบหน้านั้นจะต้องมีจมูกเป็นสันโด่งสวยงามเหมาะเจาะ ส่วนเครื่องแต่งกายนั้นก็จะสวมเสื้อแขนยาวที่ตกแต่งด้วยดิ้น เลื่อม ตกแต่งด้วยเครื่องทรงต่างๆ ท่อนล่างนุ่มผ้ายกจีบไว้หางหงส์ทับด้วยสนับเพลา มีชายแครงห้อยด้านหน้า

เครื่องแต่งกายของตัวพระนั้นมีส่วนประกอบ ดังนี้

ศีรษะ ชฎา, ดอกไม้เพชร, จอนหูซ้ายหรือกรรเจียกซ้าย, ดอกไม้ทัดขวา, อุบะห้อยหรือพวงดอกไม้ขวา
ลำตัวท่อนบน (เสื้อและแขน) ฉลององค์หรือเสื้อ, กรองศอหรือนวมคอ, ทับทรวงหรือตาบหน้า, อินทรธนู, พาหุรัด, สังวาล, ตาบทิศ, ธำมรงค์, แหวนรอบ, ปะวะหล่ำ, ทองกรหรือกำไลแผง
ลำตัวท่อนล่าง (กางเกงและขา) พระภูษาหรือผ้านุ่ง, ปั้นเหน่งหรือเข็มขัด, รัดองค์หรือรัดสะเอว, ห้อยหน้าหรือชายไหว, ห้อยข้างหรือเจียระบาด, สุวรรณกระถอบ, สนับเพลา, กำไลเท้า